۵ اکتبر ۲۰۲۶ - یک شب خواب خوب بسیار فراتر از ایجاد احساس شادابی در شماست؛ خواب باعث تحریک ترشح هورمون رشد می‌شود؛ هورمونی کلیدی که به ساخت عضله و استخوان، چربی‌سوزی و حمایت از رشد سالم کمک می‌کند. به همین دلیل است که ورزشکاران برای ریکاوری به کیفیت خواب اهمیت زیادی می‌دهند و نوجوانان برای رسیدن به حداکثر پتانسیل قد خود، به خواب کافی نیاز دارند.
دانشمندان مدت‌هاست می‌دانند که سطح هورمون رشد در طول خواب، به‌ویژه در مرحله عمیقِ «غیر-REM» افزایش می‌یابد، اما اینکه مغز دقیقاً چگونه این فرآیند را کنترل می‌کند، تا پیش از این مشخص نبود.
اکنون پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، مدارات مغزی مسئول تنظیم هورمون رشد در طول خواب را کشف کرده‌اند. مطالعه آن‌ها که در مجله Cellمنتشر شده، همچنین یک سیستم بازخوردی ناشناخته را شناسایی کرده است که به حفظ تعادل سطح هورمون رشد کمک می‌کند.
این کشف، بینش جدیدی درباره رابطه نزدیک میان خواب و تنظیم هورمون‌ها ارائه می‌دهد و می‌تواند در نهایت منجر به هدایت درمان‌های جدید برای اختلالات خواب مرتبط با بیماری‌های متابولیک (مانند دیابت) و همچنین شرایط نورودژنراتیو (مانند پارکینسون و آلزایمر) شود.
«شین‌لو دینگ»، نویسندۀ اول این مطالعه و پژوهشگر فوق دکترا در دپارتمان علوم اعصاب دانشگاه برکلی، گفت: «همه می‌دانند که ترشح هورمون رشد با خواب رابطه تنگاتنگی دارد، اما تا پیش از این، این ارتباط تنها از طریق خون‌گیری و بررسی سطوح هورمون در حین خواب قابل تشخیص بود. ما با ثبت مستقیم فعالیت‌های عصبی در موش‌ها، در حال مشاهده آنچه در جریان است هستیم. ما در حال فراهم کردن یک مدار پایه هستیم تا در آینده بتوان روی آن برای توسعه درمان‌های مختلف کار کرد.»
از آنجایی که هورمون رشد به تنظیم متابولیسم گلوکز و چربی نیز کمک می‌کند، بی‌خوابی مداوم ممکن است خطر ابتلا به چاقی، دیابت و بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد.
مغز چگونه هورمون رشد را در طول خواب کنترل می‌کند؟
سلول‌های عصبی که ترشح هورمون رشد را هماهنگ می‌کنند، در اعماق هیپوتالاموس واقع شده‌اند؛ منطقه‌ای که از باستانی‌ترین نواحی مغز در پستانداران محسوب می‌شود. این سلول‌ها شامل نورون‌های رهاکنندۀ هورمون رشد (GHRH) و همچنین دو نوع مختلف از نورون‌های سوماتوستاتین هستند.
پس از ترشح هورمون رشد، این هورمون نورون‌هایی را در «لوکوس کورولئوس» فعال می‌کند؛ منطقه‌ای در ساقه مغز که در هوشیاری، توجه، تفکر و پاسخ به تجربه‌های جدید نقش دارد. مشکلات مربوط به این ناحیه با اختلالات عصبی و روان‌پزشکی متعددی مرتبط است.
«دانیل سیلورمن»، پژوهشگر فوق دکترا در دانشگاه برکلی و از همکاران این مطالعه، گفت: «درک مدار عصبی ترشح هورمون رشد می‌تواند در نهایت به درمان‌های هورمونی جدید برای بهبود کیفیت خواب یا بازگرداندن تعادل هورمون رشد کمک کند. برخی درمان‌های ژنتیکی آزمایشی وجود دارند که نوع خاصی از سلول را هدف قرار می‌دهند؛ این مدار می‌تواند یک اهرم جدید برای کاهش تحریک‌پذیری لوکوس کورولئوس باشد، موضوعی که پیش از این کمتر مورد بحث قرار گرفته بود.»
نقشه‌برداری از مدار هورمون رشد در خواب
تیم تحقیقاتی در آزمایشگاه «یانگ دان»، استاد علوم اعصاب در دانشگاه برکلی، مدارات مغزی را در موش‌ها با قرار دادن الکترود در مغز و تحریک نورون‌های هیپوتالاموس با نور و همزمان ثبت فعالیت‌های عصبی، مورد مطالعه قرار دادند.
موش‌ها به‌طور طبیعی در طول شبانه‌روز در دوره‌های کوتاه خوابی که هر کدام تنها چند دقیقه طول می‌کشد، می‌خوابند. این الگوی طبیعی به پژوهشگران اجازه داد تا تغییرات فعالیت هورمون رشد را در چرخه‌های مکرر خواب و بیداری به‌طور مستمر مشاهده کنند.
محققان با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته ردیابی مدار، دریافتند که دو هورمون پپتیدیِ مسئول تنظیم ترشح هورمون رشد، بسته به مرحله خواب، رفتار متفاوتی دارند: GHRHباعث ترشح هورمون رشد می‌شود، در حالی که سوماتوستاتین آن را سرکوب می‌کند.
در مرحله خواب REM، هر دو هورمون GHRHو سوماتوستاتین افزایش می‌یابند که منجر به ترشح بیشتر هورمون رشد می‌شود. اما در مرحله خواب غیر-REM، سطح سوماتوستاتین کاهش می‌یابد در حالی که GHRHتنها به میزان متوسطی افزایش می‌یابد که الگوی متفاوتی از تنظیم هورمونی را ایجاد می‌کند.
حلقه بازخوردی که تعادل خواب و بیداری را حفظ می‌کند
پژوهشگران همچنین یک مکانیسم بازخوردی پیش‌تر ناشناخته را شناسایی کردند که با لوکوس کورولئوس در ارتباط است.
با افزایش تدریجی سطح هورمون رشد در طول خواب، این هورمون لوکوس کورولئوس را تحریک کرده و باعث تشدید بیداری می‌شود. اما اگر فعالیت در لوکوس کورولئوس بیش از حد شود، به‌طور غیرمنتظره‌ای شروع به تقویت خواب‌آلودگی می‌کند؛ یافته‌ای که سیلورمن اوایل امسال گزارش کرده بود.
سیلورمن گفت: «این نشان می‌دهد که خواب و هورمون رشد یک سیستم به‌شدت متعادل را تشکیل می‌دهند: خواب کم باعث کاهش ترشح هورمون رشد می‌شود و هورمون رشد زیاد نیز می‌تواند در مقابل، مغز را به سمت بیداری سوق دهد. خواب باعث ترشح هورمون رشد می‌شود و هورمون رشد نیز بازخورد لازم را برای تنظیم بیداری فراهم می‌کند؛ این تعادل برای رشد، ترمیم و سلامت متابولیک ضروری است.»
از آنجایی که هورمون رشد بر لوکوس کورولئوس تأثیر می‌گذارد (منطقه‌ای که نقش مرکزی در حفظ هوشیاری در طول روز دارد)، این سیستمِ تازه شناسایی‌شده ممکن است بر توجه و سایر جنبه‌های عملکرد شناختی نیز تأثیر بگذارد.
«شین‌لو دینگ» افزود: «هورمون رشد نه تنها به ساخت عضله و استخوان و کاهش بافت چربی کمک می‌کند، بلکه ممکن است مزایای شناختی نیز داشته باشد و سطح کلی هوشیاری شما را هنگام بیداری ارتقا دهد.»
منبع:
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/06/260626030433.htm